Wasiat adalah pernyataan yang dibuat oleh seseorang semasa hayatnya mengenai hartanya atau manfaat lain untuk tujuan kebajikan atau maksud lain yang dibenarkan oleh Hukum Syarak, yang akan berkuat kuasa selepas kematiannya. Definisi ini selaras dengan Seksyen 2 Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) 1999.
Terdapat perbezaan antara pemberian melalui hibah dan wasiat. Hibah berkuat kuasa semasa pemberi masih hidup, manakala wasiat hanya berkuat kuasa selepas kematian pewasiat.
Pemberian dalam Wasiat & Faraid
Allah berfirman dalam Surah An-Nisa, ayat 11:
مِنۡۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٍ يُّوۡصِىۡ بِهَاۤ اَوۡ دَيۡنٍ
Yang bermaksud: “(Pembahagian-pembahagian tersebut di atas) sesudah dipenuhi wasiat yang ia buat atau (dan) sesudah dibayar hutangnya.“
Ayat ini menunjukkan bahawa pembahagian harta secara faraid dilakukan selepas memenuhi wasiat si mati dan melunaskan hutangnya. Dengan kata lain, wasiat perlu didahulukan sebelum pengagihan baki harta mengikut faraid. Jika harta pusaka telah diberikan melalui wasiat tanpa meninggalkan baki, maka waris tidak akan menerima bahagian faraid mereka.
Pemberian kepada Waris
Wasiat boleh melibatkan pemberian kepada waris dan bukan waris. Terdapat kekeliruan di kalangan masyarakat yang menganggap pemberian kepada waris melalui wasiat adalah haram. Sebenarnya, pemberian kepada waris melalui wasiat dibenarkan oleh Hukum Syarak dengan syarat mendapat persetujuan semua waris faraid selepas kematian pewasiat. Ini berdasarkan hadis daripada Ibnu Abbas r.a. bahawa Rasulullah S.A.W. bersabda:
لا وصية لوارث إلا أن يأذن الورثة
Yang bermaksud: “Tidak harus wasiat kepada waris kecuali diizinkan oleh waris yang lain.“
Hadis ini menegaskan bahawa pemberian kepada waris melalui wasiat memerlukan persetujuan semua waris faraid selepas kematian pewasiat. Jika ada waris yang tidak bersetuju, maka pemberian tersebut tidak dapat dilaksanakan.
Pemberian kepada Bukan Waris
Pemberian melalui wasiat kepada bukan waris, seperti anak angkat, ahli keluarga bukan Islam, atau untuk tujuan sedekah dan amal jariah, dibenarkan sehingga satu pertiga daripada harta pewasiat tanpa memerlukan persetujuan waris. Ini berdasarkan hadis Rasulullah S.A.W. ketika Saad bin Abi Waqash bertanya mengenai sedekah hartanya:
“Jangan, sepertiga sahaja. Sepertiga itu banyak. Sesungguhnya engkau tinggalkan ahli warismu dalam keadaan kaya lebih baik daripada engkau tinggalkan mereka dalam keadaan miskin dan meminta-minta kepada orang lain.“
Hadis ini menunjukkan bahawa pewasiat dibenarkan mewasiatkan sehingga satu pertiga daripada hartanya kepada bukan waris tanpa persetujuan waris lain. Jika melebihi satu pertiga, persetujuan waris diperlukan untuk melaksanakan wasiat tersebut.
Kesimpulan
Islam menggalakkan umatnya untuk menulis wasiat, seperti sabda Rasulullah S.A.W.:
“Bukanlah seorang Muslim yang sebenar yang mempunyai harta untuk diwasiatkan, untuk tidur dua malam kecuali wasiatnya sudah tertulis dan disimpan di bawah kepalanya.“
—
Bolehkah Wasiat Mulut Dilaksanakan?
Wasiat mulut merujuk kepada pernyataan lisan seseorang mengenai pembahagian hartanya selepas kematian. Dalam Islam, wasiat ini hanya boleh dilaksanakan sekiranya semua waris faraid pewasiat bersetuju untuk melaksanakannya. Sekiranya terdapat waris yang tidak bersetuju, maka wasiat mulut tidak boleh dikuatkuasakan tanpa pengesahan rasmi daripada Mahkamah Syariah.
Pentingnya Wasiat Bertulis
Tanpa dokumen bertulis, wasiat boleh menimbulkan kekeliruan dan pertikaian dalam kalangan waris. Wasiat bertulis bukan sahaja memastikan harta pusaka diagihkan dengan lancar tetapi juga mengelakkan kesulitan dalam urusan perundangan.